MENU

Smeren, smeren, kleren en weren

Zo bescherm je je huid het best tegen de zon.

Het is het ideale weertype voor je bergvakantie: helder weer, misschien een beetje wind en vooral een lekker zonnetje. Hoger in de bergen heb je door de temperatuur soms niet zo door dat de zon behoorlijk staat te branden. Maar juist daar, ook als het bewolkt is, is het zaak om je huid goed te beschermen tegen de zon. Zonverbranding kan je nachtrust of je volgende dag behoorlijk verpesten. Bovendien lopen buitenmensen zoals jij doorgaans meer risico op het ontwikkelen van huidkanker, doordat de zon de ontwikkeling van voorstadia van deze aandoening bevordert. Er zijn gelukkig genoeg mogelijkheden om dit risico te reduceren. In dit artikel lees je wat zonverbranding precies is en hoe je jezelf in de bergen optimaal kunt beschermen tegen de zon.


Door de temperatuur heb je niet altijd in de gaten dat de zon behoorlijk brandt. 

Wat is zonverbranding?

Zonverbranding wordt onderverdeeld in vier graderingen: Graad 1 is de meest onschuldige en kenmerkt zich door een voorbijgaande roodverkleuring van de huid, die in 1-3 dagen zonder afschilfering verdwijnt. Bij graad 4, de meest schadelijke vorm, zie je met vocht gevulde blaasjes en blaren, naast een zeer pijnlijke rode uitslag en algehele vervelling. Deze graad heeft blijvende vlekkerige restpigmentaties en huidoneffenheden tot gevolg. Bovendien kun je er goed ziek van zijn. Smeren, kleren en weren, dus!

Uv-A, B en C
Zonnestralen bestaan uit verschillende soorten ultraviolet (uv) licht: uv-A, B en C:

  • Uv-A is het meest schadelijk voor je ogen en kan sneeuwblindheid (fotokeratitis) veroorzaken
  • Uv-B is de belangrijkste veroorzaker is van zonverbranding en huidkanker
  • Uv-C bereikt de aarde niet dankzij de ozonlaag

Op producten tegen zonnebrand staat bescherming tegen de types uv-A en uv-B apart vermeld. Zorg er dus voor dat de artikelen die je koopt niet alleen tegen uv-A beschermen, maar ook tegen uv-B.

Stralingintensiteit en zonkracht

De intensiteit van uv-straling wordt bepaald door verschillende factoren: de tijd van de dag (de zonkracht is het sterkst tussen 12:00 en 15:00 uur), het jaargetijde, de latitude (hoe dichter je bij de evenaar bent, hoe sterker de uv-straling), de mate van bewolking, de hoogte waarop je je bevindt, de dikte van de ozonlaag en de mate van weerkaatsing.

Bergsporters zitten dichter bij de zon. Ook is de lucht op hoogte vaak onbewolkt. Hoewel een gesloten wolkendek de zonnekracht halveert, is een bewolkte dag dus geen excuus om geen zonnebrandcrème te smeren. Daarnaast worden zonnestralen weerkaatst door de sneeuw, waardoor de intensiteit van de straling wordt verdubbeld. Als laatste zijn bergsporters door transpiratie nog kwetsbaarder: beschermende zonnebrandcrème spoelt zo weer van de huid.

Het gevaar voor sterke straling van de zon wordt uitgedrukt in zonkracht. Bij zonkracht 7 op een schaal van 10 (niet langer zonnen dan 15 minuten), waarschuwen de weermannen en -vrouwen. Per zomer komt dat ongeveer tien dagen voor. ”Internationaal wordt de term uv-index gebruikt. In berggebieden wordt die kritieke waarde eerder bereikt,” geeft Karin Hommen aan, programmacoördinator Preventie bij KWF Kankerbestrijding. ”Dat komt simpel al omdat je dichter bij de zon zit. Ook als het bewolkt is, wordt maar een gedeelte van de uv-straling tegengehouden. Bij gedeeltelijke bewolking zie je vaak fellere randen aan de wolken, die zorgen voor extra weerkaatsing van het zonlicht. Sneeuw en vooral verse sneeuw, weerkaatst 80 tot 90 procent van het zonlicht. Daarom zie je dat mensen onder de kin verbranden, een plaats die zelden goed ingesmeerd wordt. Zelfs als het koud aanvoelt in de bergen, moet je je beschermen, want de zon blijft zijn werk doen.”

Huidkanker
”Het risico op huidkanker is normaal al groot en dat geldt zeker voor bergsporters,” zegt Karin Hommen. De kille cijfers zijn onrustbarend. In ons land kreeg in 2000 één op de 250 mensen tijdens zijn leven te maken met enige vorm van huidkanker. Nu is dat cijfer voor vrouwen één op de zeven en voor mannen één op de zes. Per jaar komen er 40.000 nieuwe gevallen bij. Tien procent daarvan heeft melanoom, de meest gevaarlijke soort. In Australië krijgt 1 op de 2 mensen te maken met huidkanker. Het gat in de ozonlaag is daaraan debet.
 

Hoe bescherm je jezelf tegen zonverbranding?

Er is geen betere manier om jezelf te beschermen tegen de zon dan door jezelf goed te kleden. Realiseer je daarbij dat hoe lichter en dunner je kleding is, hoe meer uv-straling het doorlaat. Een wit t-shirt is dus vaak niet voldoende. Effectiever en veiliger is het om te investeren in speciaal ontwikkelde uv-werende kleding, zeker als het om kinderen gaat. Uv-werende kleding staat gelijk aan Sun Protection Factor (SPF) 50, een wit t-shirt maar aan SPF 15. Zorg daarnaast voor een goede (ski)zonnebril met een hoog uv-filter (tegen de uv-B straling) en draag een pet, hoed of helm.

Kinderen
“Wij hebben ons jarenlang gericht op jonge kinderen, omdat de huid tot 18 jaar nog in ontwikkeling is. Te veel zon kan het DNA van cellen aantasten, waardoor zich een gezwel of een tumor kan ontwikkelen. Dat blijkt pas 10 tot 15 jaar later. Voor jongeren tot 18 jaar adviseren wij daarom insmeren met beschermingsfactor 30,” aldus Karin Hommen. “Kleine kinderen die tijdens een bergtocht in een draagstel zitten, moeten beschermd worden met een zonnehoedje en lange mouwen. Een pet is vaak niet voldoende, ook bij ouderen niet, omdat die de nek vrij laat.” 

KWF richt zich nu ook meer op volwassenen, die vaak niet in de gaten hebben dat een middagje fietsen, wandelen, golfen of kanoën al tot verbranding kan leiden.

Smeren
Zonlicht is nodig voor de aanmaak van vitamine D (voor de botten), maar veel meer dan drie uur zon per dag is niet aan te raden. ”Bij bergtochten is dat natuurlijk lastig”, erkent Karin Hommen, ”dus is bescherming belangrijk. Alles wat in Nederland aan anti-zonnebrandmiddelen in de winkels staat is gecontroleerd door de Voedsel en Waren Autoriteit en is goed. Het merk maakt niet uit en ook niet of je een spray, lotion, gel of crème gebruikt. Van belang is hoe dik je alles opbrengt. Nederlanders zijn geneigd om erg uit te smeren. De beschermingsfactor wordt aangegeven tussen de 6 en de 50. Het geeft de duur aan dat je langer in de zon mag blijven. Maar, dat is ook afhankelijk van hoe dik je je insmeert.”

Op zeeniveau bereik je een zinvolle bescherming door een crème te gebruiken met minimaal SPF 15. Op hoogte heb je veel meer bescherming nodig dan op zeeniveau Hoe hoger, hoe minder atmosfeer er is om de uv-straling te blokkeren. Als er geen sneeuw ligt, neemt de zonkracht al met ongeveer 5% per kilometer hoogte toe. Gebruik op hoogte dus een bescherming met minstens SPF 30. Smeer een aantal keren per dag, het liefst elke twee uur, en houd er rekening mee dat zweten de effectiviteit van het insmeren vermindert.

Mocht je ondanks je voorzorgsmaatregelen toch verbranden, gebruik dan een verkoelende aftersunlotion en houd je huid vet. Zorg ook dat je voldoende drinkt. Indien nodig, kun je pijnstillers nemen in de vorm van paracetamol en zo nodig daarbij ibuprofen. Heel soms zijn hormooncrèmes nodig, maar alleen op recept. En blijf de volgende dag uit de zon.

Geniet dus van de zon, maar doe het beschermd en met mate!

Weetjes 

  • Sunblock bestaat niet, de term mag ook niet meer gebruikt worden
  • De opmerking ‘Ik ben al bruin dus ik hoef niet te smeren’, klopt niet. Een bruine teint geeft bescherming die gelijk staat met factor 2
  • Lippenbalsem met uv-bescherming is aan te raden. Een van de huidkankersoorten ontstaat vaak op of bij de lip
  • De zon is tussen 12:00 en 15:00 uur ’s middags op zijn krachtigst. Er wordt geadviseerd in die uren niet onbeschermd in de zon te zitten of te liggen
  • De SPF gaat al in één tot twee jaar hard achteruit. Gooi oude flessen zonnebrandcrème dus weg
  • Smeer kinderen in met minstens SPF 30. Hun huid is veel kwetsbaarder dan die van volwassenen
  • Koop voor de wintersport een vette zonnebrandcrème. Een crème op waterbasis kan bevriezen op je huid in de kou. Bovendien blijft een vette crème goed smeerbaar bij lage temperaturen

Meer lezen?

https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ztxt/Zonverbranding.htm
https://www.kwf.nl/preventie/Zon-verstandig/pages/default.aspx

Auteur: NKBV-Medische Commissie (Maartje Melse)
Beeld: Rogier van Rijn, Rob Spreeuw, Hoogtelijn, Bianca Vink