MENU

Klim- en bergsporthelmen

Wanneer is een helm bij het klimmen of in de bergsport een must en wanneer een optie?

Veiliger

Een alpinist die op pad gaat zet zodra het terrein steil wordt z'n helm op. Bij het sport- of rotsklimmen is het gebruik van een helm een stuk minder ingeburgerd. Is dat verstandig en valt het risico op hersenletsel bij sport- en rotsklimmen zo mee dat een helm niet hoeft? Of geldt juist het tegenovergestede en moeten we bij het klimmen altijd een helm opzetten? De werkelijkheid is genuanceerder.

Natuurlijk is het dragen van een helm (bijna) altijd veiliger dan geen helm. Dat geldt zeker in drukke klimgebieden, bij losse rots, bij trad klimmen, multipitch klimmen of in routes waar je een onveilige val kan verwachten. Allemaal factoren die in principe onafhankelijk zijn van de moeilijkheidsgraad. Zelfs Jorg Verhoeven zet regelmatig een helm op als hij gaat klimmen. Hieronder zie je waarom...

Acceptatie

Er zijn sporten waarbij het dragen van een helm een no-brainer is. Zeker sinds helmen licht zijn en er goed uit zien. Ruiters en fietsers zie je bijvoorbeeld niet meer zonder en sinds een paar jaar ook skiërs niet. Het zijn sporten waar altijd snelheid in het spel is of een oncontrolleerbare factor (paard, verkeer). Wat voor de acceptatie vooral belangrijk was, was dat de perceptie van de groep over het dragen van een helm veranderde. Niemand zal je meer uitlachen, maar je er eerder op aanspreken als je geen helm op hebt.

Bij het sport- en rotsklimmen hebben we natuurlijk ook te maken met het gevaar van snelheid en massa voor ons hoofd. Dat gevaar kan iets externs zijn zoals een steen of een vallend voorwerp (setje, abseilapparaat). Maar het kan ook de klimmer zelf zijn die met forse snelheid tegen de rots of een stalagtiet aan valt. De basis om altijd een helm te dragen is er dus wel degelijk!

Toch is het bij single pitch sportklimmen niet altijd zo dat een helm een must is om de risico's beheersbaar te houden. Bij het rotsklimmen (trad en multipitch) is dat juist veel vaker het geval omdat je meer aan oncontrolleerbare gevaren bloot staat dan bij single pitch sportklimmen. Bij het single pitch sportklimmen luidt het advies om vooral te kijken naar de aard van de routes en de aard van het gebied waar je klimt. Zo hoef je op de klimmuur bijvoorbeeld geen helm op. Waarom daar niet? Omdat de kans op hoofdletsel zo gering is, dat de voordelen van een helm niet opwegen tegen de nadelen (gewicht, zweterig, overbodig). Er is een klein risico dat je met je hoofd ergens tegen aan bostst en een klein risico dat iemand iets naar beneden laat vallen. Maar dat stoten van je hoofd zal bijna altijd niet heel ernstig zijn, en om te voorkomen dat klimmers iets laten vallen hebben de meeste hallen de huisregel ingevoerd dat je niet met materiaal aan de gordel mag klimmen.

'Climbing Magazine's Unscientific Helmet Test' laat op onmiskenbare wijze zien waarom het dragen van een helm verstandig is. Bron: Climbing.com

Afwegen

De situatie in de klimhal is vergelijkbaar met die in een klimgebied waar de haken dicht bij elkaar zitten, de rots bombproof is, er geen steenslag is van boven en er niemand boven je klimt. Ook daar kan de ervaren klimmer voor zichzelf verantwoorden om geen helm op te zetten. Er zijn daar evenwel geen harde richtlijnen voor te geven. Hoe moeilijker en steiler, gladder en overhangender de routes worden, hoe veiliger je over het algemeen kunt vallen. Je eigen ervaring speelt bij het maken van deze afweging ook een rol. Voor kinderen en beginnende klimmers is de situatie anders. Zij kunnen zelf nog geen goede inschatting maken van de risico’s die ze lopen. Zet jonge kinderen en beginners onderaan en in de rots daarom een helm op.

Zet kinderen altijd een helm op bij het klimmen èn bij het spelen of stilzitten onder de rots waar gevaar voor vallende voorwerpen is. Foto: Tim van der Linden

De afweging wel/geen helm maak je zelf. Met helm klimmen is bijna altijd veiliger, behalve waar men het risico loopt met de helm beklemt te raken, of te blijven hangen achter uitsteeksels. Het is aan te raden een helm te dragen als:

  • Er kans is op een ongecontrolleerde manier uit de route te vallen (pendels, voet achter touw, etc.);
  • Er kans is op hele grote vallen (lange haakafstanden, hoge eerste haak);
  • De rots is twijfelachtig van kwaliteit;
  • Er klimmen mensen boven je (steenslag, vallend materiaal);
  • Dieren zoals geiten lopen boven de rots en zorgen voor steenslag (heel gebruikelijk in Zuideuropese landen).


In multipitch routes, behaakt of onbehaakt, is een helm een must. Al zijn de haakafstanden kort zoals hier op de foto, het risico op steenslag blijft groot. Foto: Harald Swen.

Soorten bergsport-/klimsporthelmen

Er bestaan drie typen bergsport-/klimsporthelm; de schuimhelm, de schaalhelm en de hybride variant van beide typen. Alle drie de typen moeten aan dezelfde norm voldoen. Welke helm je uiteindelijk kiest om mee te klimmen kun je dus zelf op basis van gebruik, pasvorm of zelfs kleur bepalen.

Schuimhelm/inmoldhelm: Schuimhelmen zien er modern uit en zijn lichter dan schaalhelmen. Hun gewicht ligt rond de 200 gram. Dit type helm is gemaakt van geëxpandeerd polystyreen-schuim (EPS) of geëxpandeerd polypropyleen-schuim (EPP) met daarop (meestal) een dunne hardere (maar niet dragende) buitenkant. Deze helmen absorberen energie door permanente vervorming (breuk) van het schuim wanneer ze een flinke klap te verwerken krijgen. Je moet dit soort helmen daarom vervangen na een flinke klap en wanneer er een breuk in het schuim zit. Het EPS schuim is niet flexibel en beschadigt makkelijk. Helmen van flexibel EPP schuim zijn minder kwestbaar.

De Petzl Sirocco en de Petzl Meteor zijn voorbeelden van ultralichte (schuim)helmen. Bron: Petzl.

Schaalhelm: De schaalhelm is de klassieke vorm van de klimhelm. De helm bestaat uit een binnenwerk van banden aan een relatief dunne, enigszins flexibele kunststof schaal. Erergieopname vindt plaats doorvervorming van banden en schaal. Het gewicht van dit type helm is relatief hoog. Daar staat een grote duurzaamheid tegenover. Dit type helm is goed geschikt voor tochten waar niet heel zorgvuldig met de helm om kan worden gesprongen. Ook zijn ze geschikt voor de verhuur/uitleen. Het gewicht bedraagt circa 400 gram.

Hybride helm: Dit is een combinatie van de beide andere typen helm waarbij een iets dunner uitgevoerde harde schaal een kern van schuim bedekt. Qua gewicht liggen hybride helmen tussen beide andere typen helm in. Voordelen: voldoende duurzaam, maar tegelijkertijd relatief geringe prijs en acceptabel gewicht. Gewicht circa 300 gram.

Links: al meer dan 20 jaar op de markt en dé schaalhelm bij uitstek - de Edelrid Ultralight. Rechts: de Edelrid Zodiac is een hybride helm. Bron: Edelrid.

De veiligheid van een helm

Bergsport/klimhelmen moeten voldoen aan de EN 12492 norm en de UIAA Norm 106. Die normen omschrijven de stevigheid en de werkzaamheid van de banden, dan wel het binnenwerk. Daarnaast worden er natuurlijk eisen gesteld aan de demping en de weerstand tegen doorboren door vallende voorwerpen. Helmen moeten daartoe een testprocedure met vallende voorwerpen kunnen weerstaan. Genormeerde klimhelmen beschermen dus primair tegen vallende voorwerpen.

Bij een impact van achteren, van opzij of van voren presteren klimhelmen beduidend minder goed dan helmen die speciaal voor dat doel geconstrueerd zijn. Schuimhelmen presteren hier nog het best omdat ze rondom uit materiaal zijn opgebouwd wat bij een impact de energie zal absorberen door te breken of te vervormen.

Kooptips bergsport/klimsporthelm

Waar moet je op letten bij de aanschaf van een helm? Er zijn een paar dingen van belang:

  • Pasvorm. De één heeft een rond hoofd, de ander een meer langwerpig hoofd. Pas in de winkel een aantal helmen en kies het exemplaar dat het best op je hoofd past, zonder vervelende drukpunten.

  • Gebruik. Past de helm bij het voorgenomen gebruik? Een ultralichtgewicht exemplaar is minder geschikt voor allround gebruik of de uitleen. Vaak op pad met een koplamp? Kijk dan of je lamp op de helm blijft zitten.

  • Multisporter? Denk dan aan een helm die voor meerdere sporten geschikt is. Schuimhelmen zijn veiliger in het geval van een impact van voren, van achter of van opzij.

  • Een helm met een lichte kleur wordt minder snel warm.

Wie dus op zoek is naar een klimhelm die niet alleen goed beschermd tegen vallende voorwerpen, maar ook bij vallen op de grond of tegen de wand doet er verstandig aan een schuimhelm te kopen.


FAQ

  • Levensduur. Alle fabrikanten geven voor hun helm een maximale levensduur aan. Controleer je helm regelmatig op krassen, scheuren en deuken. Zit het binnenwerk nog goed vast? Helmen die gebruikt worden in de verhuur/uitleen moeten regelmatig gecontroleerd worden en ruim op tijd vervangen worden.
  • Mogen stickers op de helm? Het verstandige antwoord luidt: nee, want de weekmakers zouden het plastic kunnen aantasten. Of het echt van invloed is is een tweede. Het beste antwoord is wellicht dat je zelf moet beslissen of je bereid bent een eventuele risico te lopen.
  • M'n helm is gevallen - wat nu? Ook hier geldt dat je zelf moet beoordelen hoe ernstig de val was. Wie z'n helm 20 meter een steile rotswand af laat stuiteren doet er verstandig aan een nieuwe te kopen. Een helm die je uit je handen hebt laten vallen en er nog prima uit ziet is waarschijnlijk nog prima bruikbaar. Maar ook hier geldt - er zijn geen vaste richtlijnen voor en doe wat je het best lijkt EN waar je je het veiligst bij voelt.


Helm of geen helm - voor alpiene multipitchroutes is het antwoord makkelijk te geven. Foto: Harald Swen.

Meer lezen?
Dougald MacDonald van Climbing.com heeft een erg lang en informatief artikel over het gebruik van helmen in de klimsport geschreven: www.climbing.com/news/no-brainer-helmet/ of hier downloaden: No-Brainer.