Tekst en beeld Bas Visscher | Leestijd: 9 minuten

Twee alpinisten onderweg op de Midi-Plan-graat in het Mont Blancmassief in goede omstandigheden.

In de zomer van 2003 maakte ik tijdens de afdaling van de Mont Blanc mijn eerste bijna-ongeluk mee in het alpinisme. Ik was op dat moment zestien jaar oud en nog relatief onervaren. Aanvankelijk verliep onze beklimming voorspoedig en we bereikten rond half negen ’s morgens de top van de Mont Blanc via de normaalroute. Dat was natuurlijk een geweldig moment in mijn nog jonge klimcarrière. Daarna begonnen we aan de afdaling naar Chamonix.

Een paar honderd meter onder de Refuge du Goûter volgde de passage waar ik al sinds de heenweg bang voor was: de traverse van het beruchte en gevaarlijke Grand Couloir. De oversteek was misschien maar 50 meter breed, maar doordat er om de haverklap enorme rotsblokken naar beneden kwamen, bonkte mijn hart in mijn keel. Zodra de steenslag even ophield, begonnen we te rennen. Toen ik in het midden van het couloir was, hoorde ik een nieuwe rotslawine aankomen. Ik sprintte uit alle macht naar de overkant en vond beschutting achter een groot rotsblok. Een bombardement aan stenen vloog over me heen, maar wonder boven wonder werd ik niet geraakt.

Even later stonden we met zijn allen op veilig terrein. We waren gelukkig ongedeerd en daalden opgelucht af naar Chamonix. Twee dagen later gebeurde het onvermijdelijke en kwam het tot een tragisch dodelijk ongeluk in die passage. De normaalroute naar de Mont Blanc werd vervolgens gesloten op last van de burgemeester van Chamonix.

Reflectie

Als ik nu terugkijk, was ik destijds eigenlijk te jong en te onwetend om goed te begrijpen wat er aan de hand was. Ja, ik ervaarde de afdaling zeker als riskant, maar ik denk niet dat ik goed besefte wat het achterliggende probleem was.

Inmiddels ben ik honderden klimtochten aan ervaring rijker en weet ik dat we eigenlijk nooit aan die beklimming hadden moeten beginnen. Het was al weken warm en de omstandigheden waren veel te gevaarlijk om überhaupt daar te zijn. Ik ben dankbaar dat er geen ongeluk is gebeurd, want ik besef nu heel goed dat het ook anders had kunnen aflopen.

Sindsdien heb ik meer geleerd over de achterliggende oorzaak van de hevige steenslag die we toen tegenkwamen. Die wordt namelijk mede veroorzaakt door het ontdooien van de permafrost. Dit is de continu bevroren laag binnen in de berg, die normaal gesproken ook in de zomers behouden blijft. Door de klimaatverandering van tegenwoordig ontdooit de permafrost echter. Dat leidt op veel plekken tot het loskomen van rotsblokken of zelfs hele bergwanden die honderden jaren stevig vastgevroren waren.

Bekende voorbeelden hiervan zijn de instorting van de noordwand van de Piz Cengalo en delen van de westwand van de Petit Dru. Door de steeds frequentere hittegolven in de Alpen neemt het risico op grote instortingen alleen maar toe. Toch heb ik het gevoel dat nog lang niet alle alpinisten zich volledig bewust zijn van deze ontwikkeling.

Karlijn de Wit in de Verdon met de Expeditie Academie in 2024.

Het smelten van de permafrost is bovendien slechts één aspect van het probleem. Een andere oorzaak van steenslag is het wegsmelten van eeuwige sneeuw- en ijsvelden. Ook trekken gletsjers zich steeds verder terug, waardoor sommige routes onbegaanbaar worden. Daarnaast worden de weer­patronen extremer: denk aan winters waarin nauwelijks nieuwe sneeuw valt of zomers met extreme hoeveelheden neerslag. Het zijn uitdagingen waarmee we onvermijdelijk te maken krijgen.

Schakelen

Betekent dit dat de toekomst van het alpinisme alleen maar somber is? Wat mij betreft niet. Klimaatverandering vergroot vooral de objectieve gevaren in het hooggebergte. Tegelijk blijft veel risico afhankelijk van menselijke factoren: timing, routekeuze, flexibiliteit en besluitvorming. Als we oude vanzelfsprekendheden loslaten, kunnen we nu en in de toekomst ook veilig en met plezier aan alpinisme blijven doen.

Alpinisten zullen zich echter meer dan ooit actief moeten blijven informeren. Goede besluitvorming begint bij kennis. Dat betekent: weerberichten volgen, je verdiepen in de condities en routes tot in detail bestuderen. Gelukkig is er tegenwoordig veel informatie beschikbaar via internet, moderne topo’s en huttenwaarden. In Chamonix kan je voor actuele informatie bijvoorbeeld terecht in de Office du Haute Montagne.

Op basis van al die informatie moet je vervolgens beslissingen nemen. Daarbij is flexibiliteit essentieel. Soms is de beste beslissing om uit te wijken naar een ander gebied. En soms betekent het simpelweg dat je een trip beter kan annuleren of een totaal andere activiteit kan gaan doen.

De Expeditie Academie in de Eugster Direct in Chamonix in 2025

Afwijken van je oorspronkelijke plan en uitwijken naar een andere discipline klinkt misschien als een open deur, maar in de praktijk zie ik om me heen vaak teleurgestelde alpinisten wanneer het niet gaat zoals gedacht. Ik ken het gevoel zelf ook maar al te goed. Toch is kunnen schakelen een cruciaal onderdeel van de sport.

Ook denk ik dat verschillende ongelukken uit het verleden helaas gerelateerd waren aan het vasthouden aan een bepaald plan, terwijl de omstandigheden eigenlijk niet goed waren. Een vorm van tunnelvisie speelt dan zeker een rol.

Klassiek

Daarnaast is het goed om te kijken naar de verschillende disciplines die er inmiddels binnen het alpinisme zijn: klassiek en modern alpinisme. En natuurlijk allerlei hybride varianten. Als je aan beide disciplines doet heb je meer mogelijkheden om altijd het beste uit je vakantie te halen, vooral als de condities voor klassiek alpinisme slecht zijn.

Het klassieke alpinisme is gebaseerd op het idee dat je een berg beklimt via een bepaalde route waarmee je de top kan bereiken. Dit is de discipline die door de verandering van het klimaat steeds lastiger wordt om uit te oefenen. Klassiek alpinisme zal ook in de toekomst nog steeds goed mogelijk zijn, maar het vraagt wel om het zorgvuldig bestuderen van condities, een flexibele houding en een goede timing. We kunnen er niet meer zoals vroeger van uitgaan dat we de gehele zomer in hoogalpien terrein kunnen klimmen. Veel klassieke hoogalpiene routes kennen anno 2026 kortere periodes met veilige omstandigheden. In veel gevallen is het beter om relatief vroeg in de zomer te gaan, als er nog voldoende sneeuw ligt en er geen langdurige hittegolven zijn geweest.

We besloten na een nacht in het bivak niet in te stappen in de Dent Blanche-noordwand vanwege te hoge temperaturen. Het was een sneeuwrijk jaar (2021), maar de nulgradengrens lag op 4800 meter.

Sommige routes zijn door de jaren heen structureel moeilijker of gevaarlijker geworden. Bovendien kan het voorkomen dat bepaalde klassiekers extreem druk zijn, wat ook extra risico’s met zich meebrengt, zoals steenslag of wacht­tijden voor sommige passages. Vermijd daarom het hoogseizoen en baseer je routekeuze op verschillende, actuele bronnen.

Modern

In de afgelopen decennia is er een tegenhanger van het klassieke alpinisme bijgekomen die je als modern alpinisme kan kwalificeren. Bij het moderne alpinisme staat de kwaliteit van het klimmen voorop en is het bereiken van de top wat minder belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan een multi-pitch op een granietwand of een lange drytoolroute die je in de winter klimt op een besneeuwde rotswand.

Het moderne alpinisme heeft raakvlakken met het sportklimmen: het terrein waarin je klimt is meer solide, de afzekering is vaak goed en het gaat om de kwaliteit van het klimmen. Hoewel er natuurlijk altijd risico’s blijven bestaan, zijn de uiteindelijke gevaren kleiner dan in klassiek alpinisme. Het moderne alpinisme is ontstaan vanuit een nieuwe kijk op risico-acceptatie, waarbij bewust afstand wordt genomen van de gevaarlijke tochten die de vroegere generaties maakten.

Ik denk dat modern alpinisme veel mogelijkheden biedt voor de toekomst, omdat deze vorm minder last heeft van de negatieve gevolgen van klimaatverandering en relatief veilig te beoefenen is. Bovendien sluit het moderne alpinisme goed aan bij de achtergrond van veel Nederlandse klimmers, die dankzij de klim- en boulderhallen vaak sterk zijn in technisch klimmen. Vanuit het klimmen in de hal ontwikkelen velen door naar multi-pitchen en alpiene rotsklimmen.

Multidisciplinair

Zelf probeer ik een multidisciplinaire klimmer te zijn en het type klimmen aan te passen aan de omstandigheden die ik aantref. Wanneer de omstandigheden het toelaten, maak ik een lange alpiene tocht in het hoog­gebergte. Indien de condities niet optimaal zijn – of als ik er gewoon zin in heb – kies ik voor een dag single-pitchen, multi-pitchen of een wandeling.

Ook binnen de coaching van de Expeditie Academie werken we op die manier. Toen we in april 2024 twee weken alpien ijsklimmen in Chamonix gepland hadden staan, bleek het lawinegevaar te hoog. Daarom weken we uit naar de Verdon om daar multi-pitchroutes te klimmen. Zo konden we iedere dag mooie tochten maken, in plaats van gefrustreerd zitten wachten op betere omstandigheden. Het jaar erop probeerden we het opnieuw en konden we wel verschillende ijsroutes klimmen.

Het uitzicht vanaf Refuge Envers des Aiguilles op Les Drus (links), Aiguille Verte (midden) en Les Droites (rechts) in juni 2021.

Alpinisme in zijn geheel verschuiven naar de winter, de herfst of het voorjaar is niet per se de oplossing voor het probleem. Deze seizoenen hebben elk hun specifieke uitdagingen en in de zomer kunnen we soms ook goede omstandigheden aantreffen. Belangrijker is dat we ons als alpinisten in ieder seizoen kunnen aanpassen aan de omstandigheden die we voorgeschoteld krijgen. Ook is het aan te raden om een multidisciplinaire bergsporter te worden. Als je niet alleen het klassieke alpinisme, maar ook het multi-pitchen, ijsklimmen en toerskiën omarmt, kan je het hele jaar door van de bergen genieten.

In de toekomst

Ook in de toekomst blijft er voor alpinisten veel mogelijk, maar waarschijnlijk niet meer op dezelfde manier als vroeger. We zullen bewuster moeten omgaan met risico’s, flexibeler moeten plannen en open moeten staan voor alternatieven wanneer de omstandigheden daar om vragen.
Gelukkig ontwikkelt de sport zich mee. Moderne vormen van alpinisme bieden volop nieuwe mogelijkheden om veilig en met plezier van de bergen te blijven genieten. En uit eigen ervaring weet ik: wie zich goed voorbereidt en bereid is om op het juiste moment te wachten, zal ook in de toekomst nog prachtige klassieke alpiene routes kunnen klimmen.