MENU

Wie onderhoudt paden, klettersteige en klimroutes?

Kun je vertrouwens op het in goede staat zijn van een wandelpad, of ben je daar zelf voor verantwoordelijk?

In een TV-uitzending werd enkele jaren geleden aandacht besteed aan een bergwandeltocht. Een niet aanwezige brug over een snelstromende bergrivier zorgde tijdens die tocht voor een noodsituatie. Uiteindelijk werd de reddingsdienst ingeschakeld. De uitzending maakte duidelijk dat het niet altijd helder is wat men redelijkerwijs mag verwachten van de staat waarin een pad verkeert.

Dat roept gelijk de vraag op of, en zo ja wie er eigenlijk verantwoordelijk is voor de inrichting en het onderhoud van bergpaden? Of is het enkel je eigen verantwoordelijkheid wanneer je een bergpad volgt? Omdat het ene bergpad het andere niet is zijn beide waar. Er is namelijk een groot verschil tussen een wandelpad/route of klettersteig onderin het dal en een alpiene route bovenop de berg of een klimroute.

Alpenverenigingen en overheid

Wat wandelpaden betreft is er meestal een organisatie die cverantwoordelijk is voor het onderhoud. We nemen Oostenrijk als voorbeeld. De verschillende Alpenverenigingen in dat land onderhouden in totaal zo'n 50.000 km aan bergpaden. De Österreichischer Alpenverein ÖAV en de Duitse Alpenvereniging DAV zijn respectievelijk verantwoordelijk (via de zogenaamde 'Wegehalterhaftung') voor respectievelijk 26.000 km en 14.000 km bergpad.

"De Wegehalterhaftung ist ein aus dem österreichischem Recht stammender Begriff. Darin wird geregelt, dass der Halter eines Weges für dessen Zustand haftet, sollte jemand aufgrund des mangelhaften Weges zu schaden gekommen sein, und der Weg nicht einer zweckwidrigen Form genutzt wurde (bron Wikipedia)."

Een groot deel van het onderhoud wordt door vrijwilligers gedaan. De kosten voor professioneel onderhoud en materiaal worden deels door de overheid gesubsidieerd. De afgelopen jaren werd er door de Oostenrijkse regering echter steeds minder geld beschikbaar gesteld voor de infrastructuur in de bergen. De subsidie is nu, met 1,5 miljoen euro, 30% lager dan in 1992. Het gevaar dreigt dat de staat van onderhoud steeds verder verslechterd waardoor hutten en paden gesloten moeten worden. Of dat een situatie ontstaat met toegenomen risico's voor bergsporters.

De Oostenrijkse alpenvereniging OAV roept in een campagen op tot meer overheidssteun bij het onderhoud aan bergpaden. Bron: OAV.

Bereikbaarheid bepaalt mate onderhoud

De aard van het terrein waarin het pad ligt bepaalt of het goed, matig of weinig onderhouden kan worden. Zo zijn paden vlak bij de bewoonde wereld beter en sneller te inspecteren en vervolgens te herstellen dan paden die in een hoogalpiene omgeving liggen.

Hoe alpiener en ontoegankelijker paden dus zijn, hoe minder een gebruiker mag en kan verlangen dat deze paden altijd tiptop in orde zijn. Heel vreemd is dat niet, je gaat immers hoog de bergen in op zoek naar ruige, ongerepte bergwereld. Een bordje of markering iedere 100 meter zou afbreuk doen aan de belevening.

Heel anders is de situatie wanneer een populair en goed toegankelijk wandelpad onder in het dal door noodweer beschadigd wordt. Een wandelaar die onbekend is in het gebied (de gemiddelde tourist) mag in dat geval verwachten dat er binnen enkele dagen maatregelen zijn getroffen om de situatie te herstellen of dat er op z'n minst op gewezen wordt dat het pad onbegaanbaar is. Zo iemand volgt immers een routebeschrijving uit een wandelgidsje, of hij volgt de bordjes langs de weg en heeft geen weet van de schade die het enorme noodweer een week eerder heeft aangericht. 

Een voorbeeld
In de zomer van 2009 was een Duitse familie op zoek naar verkoeling bij de Tribachwasserfall in de omgeving van Pertisau (Oostenrijk). Deze waterval is circa 300 meter van het pad - dat door de OAV wordt onderhouden - gelegen. Een wegwijzer op het pad geeft de route naar de waterval aan. De familie parkeert de fietsen op het pad en loopt de 100 meter naar de beek. Ze vervolgen de beekbedding voor 200 meter en gaan in de poelen bij de waterval baden. Een boven de poelen overhangend stuk oude (rest)sneeuw breekt af en de beide dochters raken bedolven. Eén van hen komt te overlijden en de ander raakt zwaargewond.

De familie stelt de Sektie van de OAV die voor het onderhoud van de paden verantwoordelijk is aansprakelijk. Als reden wordt aangegeven dat er door de wegwijzers mensen naar deze plek worden geleid, dat de 'Verkehrsicherungspflicht' onvoldoende is uitgeoefend en dat er specifiek op het gevaar van de sneeuw had moeten gewezen. De klacht is de rechtbank afgewezen. Voor dergelijke gevaren buiten de gebaande paden kan men niemand aansprakelijk stellen. 

Hoogalpien terrein 

Routes in hoogalpien terrein staan in extreme mate bloot aan het weer en veranderende omstandigheden. Door de extremere omstandigheden is het moeilijker, zo niet onmogelijk, een constante kwaliteit van het pad of de route te garanderen. Sneeuwval of steenslag kan een pad van de ene op de andere dag onzichtbaar of onbegaanbaar maken.

De ligging van hoogalpiene paden maakt onderhoud en inspectie duur en lastig. Als gebruiker mag je daarom geen hoog serviceniveau verwachten. Het komt er op neer dat je op dergelijke routes zelf moet beslissen of het voor jou verantwoord is bepaalde paden of routes te nemen. 

 

Afbeelding boven: van de op dit bord onder in het dal aangegeven wandelroutes en klettersteige mag je verwachten dat de markering en inrichting 'op normaal niveau' is en dat ze goed begaanbaar zijn. Natuurlijk wel met inachtname van de gebruikelijke onvoorziene zaken in Alpien terrein! Wat de inrichting van de klimroutes op de Torre Brunico (op de achtergrond) betreft ligt het anders. Daar ben je zelf verantwoordelijk om te beslissen wat het routeverloop is, of de haken betrouwbaar zijn en of er sprake is van beschadiging door steenslag.  

Klimroutes en Klettersteige

Hoewel ze beide door steile wanden lopen is er een groot verschil tussen klimroutes en klettersteige. Klimroutes zijn voor de wetgever eigenlijk helemaal geen routes maar meerdere één-dimensionale (punt)voorzieningen (haken) waartussen de klimmer zelf zijn weg moet zoeken. Alles tussen deze specifieke zekeringspunten is in natuurlijke staat gelaten. Een klettersteig daarentegen is een 2-dimensionale (lijn)voorziening met een staalkabel die van begin tot eind de route veilig maakt voor de gebruiker. Daarnaast wordt met hulpmiddelen als beugels, voetsteunen en ladders een begaanbare 'weg' aangelegd. Deze niet-natuurlijke bevestigingspunten worden specifiek voor de voortbeweging aangebracht. De inrichter van een klettersteig heeft daardoor dus de plicht dit veilig te doen en moet er voor zorg dragen dat de klettersteig veilig ingericht blijft!

Hoewel een klimroute dus geen weg/pad/route in de zin van de Wegehalterhaftung is, kunnen er wel verschillende situaties onderscheiden worden. Van klimroute die speciaal ingericht zijn voor kinderen met om de meter een haak, of routes met ombouwpunten met gefixeerde karabiners mag je een hogere standaard verwachten dan van sportief ingerichte of zelf af te zekeren routes met een relais waarop omgebouwd moet worden. Door de betere inrichting mag je als gebruiker (klimmer) van de eerste soort routes een hogere veiligheidsstandaard en een betere staat van onderhoud verwachten dan van laatstgenoemde voorbeeld. De behaker of beheerder zal hier op in moeten spelen.
 

Bronnen en downloads

  • Alpinforum Innsbruck, Wikipedia, BergundSteigen.at en Oesterreichischer Alpenverein.
  • In Hoogtelijn 4/2011 heeft in het artikel 'Wie zet die strepen?' een uitgebreid verhaal over het onderhoud van Oostenrijkse bergpaden gestaan.
  • Download hier een artikel uit BergundSteigen 3/2010 waarin wordt uitgelegd hoe de aansprakelijkheid bij klimroutes in Oostenrijk geregeld is.
  • In 2017 wordt een Europese norm voor de inrichting van klettersteige gepubliceerd (EN 16869).
  • Wegehalterhaftung in 'Bergauf 3/2013' van de OAV (pagina 22/23).     

Auteur: Harald Swen